horus
Yeni Üyemiz
horus
A B C D E F G H I J K L M N O P R S T U V Y Z

  • Kullanıcı Adı:

Üye Ol | parolanızı mı unuttunuz?

Kategoriler

Kemençe

Kemençe


Kemençe


Kemençe, Doğu Karadeniz bölgesinde yaygın olan ve rebap, keman türü yaylı çalgılarla akraba olduğu sanılan, bir yay yardımıyla çalınan üç telli geleneksel halk çalgısının adı olup, klasik kemençe ile karıştırılmasını önlemek amacıyla Karadeniz kemençesi ya da Laz kemençesi olarak da adlandırılmaktadır.

Konu başlıkları

  [gizle] 
  • 1 Tarihçesi
  • 2 Coğrafi dağılım
  • 3 Akort
  • 4 Yapım
    • 4.1 Örnek kemençe ölçüleri
  • 5 Notlar
  • 6 Kaynakça
  • 7 Dış bağlantılar

Tarihçesi [değiştir]

Bilinen en eski yaylı enstruman olan rebap (Arapça rababah) Avrupa’ya, 9. yüzyılda Bizans üzerinden (lyra adıyla) ve MS 11. yüzyılda MüslümanArapların kontrolü altında olduğu dönemde İspanya üzerinden Rebec adıyla iki koldan yayılmış, Orta Çağ ve Erken Rönesans dönemi boyunca yoğun olarak kullanılmıştır.[1] Çok sayıda farklı teoriye karşın Karadeniz kemençesinin Rumlar tarafından Kapadokya kemanesi olarak da adlandırılan Kabak kemaneden form olarak ne zaman farklılaştığı kesin olarak bilinmemektedir.

Araştırmacı Yazar Mehmet Bilgin'in Doğu Karadeniz Etnik Tarihi Üzerine adlı yazdığı kitapta, Karadeniz kemençesinin Kıpçak Türkleri'ne ait bir çalgı olduğunu, Gagavuz Türklerinin de bu çalgıya kumança ve oyununun adına da Horon dediklerini yazmıştır.

Coğrafi dağılım [değiştir]

Karadeniz kemençesi temel müzik aleti olduğu özellikle Ordu , Giresun, Trabzon, Rize,Artvin , Samsun ,Bayburt, Sivasın kuzeyi ve doğusu ve Gümüşhane, Cumhuriyet döneminde Karadenizlilerin topluca göç ettiği Adapazarı, İzmit Yalova Orhangazi köylerinde ve büyük şehirlerde, 1923 mübadelesiyle Yunanistan'a giden Rumlar tarafından başta Selanik olmak üzere Kuzey Yunanistan'da yer alan göçmen köylerinde kullanılmaktadır.Kemençe artık evrensel bir çalgı aleti olmak yolunda emin adımlarla ilerlemiştir.İç Anadolu ve Doğu Anadolu bölgelerindede ilğisi görülmektedir.

Akort [değiştir]

Karadeniz kemençesi genellikle beş yarım sesten oluşan aralıklarla örneğin G [sol] –D [re] –A ([la]) veya E [mi] –A [la] –D [re)formunda akort edilmekle birlikte, nadiren de olsa tulum ezgileri çalınmak istendiğinde (özellikle Trabzon Maçka ) da (A [la] – A [la] – D [re] formu kullanılmaktadır. Mübadeleye kadar Rumlar tarafından Trabzon da yoğun olarak kullanılan tulum 1970'lere kadar Trabzon'un Holo [2] ve Maçka bölgelerinde de Müslümanlar tarafından kullanılmıştır. Geçmişte yaygın olarak yapılan küçükbaş hayvancılığın terkedilmesi tulum ve şimşirkavalın yerini kemençeye bırakması sonucu getirmiş olmalıdır.[3]

Yapım [değiştir]

Kemençenin gövdesi dut, karadut, akçaağaç ardıç, ladin veya erik ağacından tamamen elde oyularak tip ve özelliklerine göre 3-15 gün içerisinde yapılmaktadır.[4] Özellikle Görele, Tirebolu, Espiye ,Vona Perşembe, Ordu, Fatsa, Ünye,Samsun Alaçam, Eynesil, Mesudiye, Akyazı, Vakfıkebir, Akçaabat, Tonya, Maçka, Sürmene'de süreklilik arzeden kemençe yapımcılığı genellikle babadan oğula geçmekte ve yapımcılar hiçbir resmi eğitim kurumunun formasyonundan geçmemektedirler. 19. yüzyıla dek bağırsak olan teller yerini metal olanlara bırakmıştır. Teller inceden kalına doğru zil, sağır ve bam olarak adlandırılmaktadır.

Örnek kemençe ölçüleri [değiştir]

Görele kemençesi

Görele kemençesi, yürek biçimindeki burguluğu, kısa sapı dar ve uzun gövdesiyle dikkat çekicidir, narindir. Göğsündeki delikler kemanınkini andırır. Bir kuyrukla gövdeye bağlanan teller, eşikle dip eşiğin üstünden geçilerek akort burgularına bağlanır, sarılır. Göğüsle teknenin dibi arasına can direği denen bir ahşab çubuk sıkıştırılır. Can direği tel köprünün altında bulunur. Can direği ses özelliği kazandırır kemençeye. Can direği olmazsa yeterli ses çıkmaz. Kemençe çalınırken sol elle tutulur, sapından kavranır kemençe, havada durdurulur. Kemençeyi tutan sol el, parmakları tellere basarak istenen sesleri bulur. Sağ eldeki yay tellere sürtülür. Bir tel üstündeki melodi(ezgi, hava) çalınırken kemençenin yayı bu telin yanındaki tele de sürtülür. Kemençe dörtlü paralelle çalışır (ikili, dörtlü, altılı seslere paralel ses denir). Kemençemizin orta teli (la) ortak çalınır. Orta telle birlikte, ince tele de kalın tele de istenen sese göre birlikte basılır (Kemençede sağ tel kalın, sol tel incedir). Kemençe çalınış özelliğiyle, dörtlü paralel çalışma yönüyle doğu tekniği içinde çok sesli tek çalgıdır. Müzikte, çok seslilikte yapı farkı görülür. Doğuda koma sistem, Batıda tampere sistem vardır.

Görele kemençesinin özellikleri: Kemençe ardıç, erik, dut, kiraz ağacından yapılır. Kapağı ladin ağacındandır. Kapak kalınsa ince ses, kapak inceyse kalın ses verir. Kemençeyle her ezgi çalınabilir. Perdesizdir.

Kulak yeteneğine, parmak yeteneğine bağlı olarak çalınır.

  • Tekne boyu : 41 cm
  • Tutma yeri (sap, tuşe) : 8.5 cm
  • Baş (kafa) : 6.5 cm
  • Geniş taban eni : 10 cm
  • Dar taban eni : 6.5 cm
  • Derinlik : 2.5 cm
  • Kapak kalınlığı : 2 mm'ye yakın
  • Kulak-Ön yüzeyin üstünde : 1.5 cm
  • Kravat : 18.5 cm
  • Tel alt bağlantı kuyruğu : 13 cm
  • Tel köprüsü genişliği : 5 cm
  • Tel köprüsü yüksekliği : 1.2 cm
  • Yay boyu : Aşağı yukarı kemençe boyu kadar
  • Kapak üzerinde bulunan
  • Durumundaki cep uzunluğu : 5.5 cm
  • İki cep arası : 3 cm
  • Kemençenin boyu : 55 cm

Sürmene yapımı kalın kemençe ölçüleri

Kemenche0.jpg
  • Kemençe boyu : 51 cm
  • Tekne boyu : 41.5 cm
  • Geniş taban tekne
  • ön yükseklik : 5 .5 cm
  • Tutma yeri (sap) dar
  • Taban arka yükseklik : 5 cm
  • Geniş taban eni : 10 cm
  • Dar taban eni : 7 cm
  • Tekne taban kalınlığı : 3.5 mm
  • Tekne yan kalınlık : 3.5 mm
  • Tekne yan yükseklik : 5 mm
  • Klavye tel yükseklik
  • (Burgulara yakın kısım) : 0.8 mm
  • Klavye tel yükseklik
  • (tekne tarafında olan kısım : 2.5 mm
  • Kapak üstü kaş uzunluk- en : 6 cm – 3.3 mm
  • Kapak üstü kaşın tekne dar
  • Kısım uzaklığı –yukarıdan : 28 cm
  • Kapak üstü kaşın tekne geniş
  • Kısım uzaklığı –aşağıdan : 14 cm
  • Klavye : 8 cm
  • Klavye genişlik : 2.5 cm
  • İki kaş arası mesafe : 3 cm
  • Tel alt bağlantı kuyruğu : 10 cm
  • Zil ( ince )tel : 0.25–028 mm
  • Orta tel : 0.28-0.30 mm
  • Kalın tel : 2 numara,sarma tel ( keman teli )
  • Yay boyu : 50 cm
  • Eşik yükseklik : 2 cm
  • Burgu bağlantı kafa derinlik -
  • Genişlik : 4.5 cm—2.5 c
  • Kapak kalınlığı : 2 mm
  • Kazıkdan Dize Kadar 10 cm

Bu haber toplam 2456 defa okunmustur

ETIKETLER :

  • Kemençe

Yorumlar

Yorum Yap...

Yorum yapmak için Giriş yapın.


Eğer üye degiliseniz Lütfen üye olun.